Waarom vertrouwen we eigenlijk op een Ex-certificaat?
Een Ex-markering op een motor, instrument of behuizing oogt vanzelfsprekend. Achter die paar tekens bevindt zich echter een technisch en organisatorisch systeem dat juist is ontworpen om vertrouwen niet op aannames, maar op aantoonbaarheid te baseren.
Binnen Europa vormt Richtlijn 2014/34/EU (ATEX 114) het wettelijke kader voor apparatuur en beveiligingssystemen bestemd voor gebruik in explosieve atmosferen. Afhankelijk van productgroep en categorie schrijft de richtlijn verschillende conformiteitsbeoordelingsprocedures voor. Waar een onafhankelijke derde partij vereist is, beoordeelt een Notified Body binnen zijn aangewezen bevoegdheid bijvoorbeeld het technische ontwerp, de productie- of kwaliteitsborging of een afzonderlijk product. Bij een EU-typeonderzoek onderzoekt en bevestigt de Notified Body dat het onderzochte type aan de toepasselijke eisen van de richtlijn voldoet. De verantwoordelijkheid voor de conformiteit van het op de markt gebrachte product blijft echter bij de fabrikant.
Internationaal voegt IECEx daar een andere, maar nauw verwante structuur aan toe. Binnen het IECEx Certified Equipment Scheme worden producten onafhankelijk beoordeeld tegen internationale IEC-normen. Een IECEx Certificate of Conformity steunt daarbij niet alleen op typebeproeving. Het systeem combineert een Ex Test Report (ExTR) met beoordeling en periodiek toezicht op het kwaliteitssysteem van de fabrikant via een Quality Assessment Report (QAR). Een geaccepteerde IECEx Certification Body (ExCB) draagt uiteindelijk de verantwoordelijkheid voor de afgifte van het IECEx-certificaat.
Daarmee wordt iets belangrijks zichtbaar: vertrouwen ontstaat niet door één stempel en ook niet door één organisatie. Het ontstaat doordat ontwerp, beproeving, productie, kwaliteitsborging, onafhankelijkheid en technische competentie onderdeel zijn van één controleerbare keten.
Maar explosieveiligheid wordt niet uitsluitend door apparatuur bepaald.
Ook de mensen die ontwerpen, selecteren, installeren, inspecteren, onderhouden en repareren zijn bepalend voor het uiteindelijke veiligheidsniveau. Daarom kent IECEx naast productcertificering ook het IECEx Scheme for Certification of Personnel Competence (CoPC). Daarbij wordt niet alleen gekeken naar gevolgde opleiding, maar onafhankelijk beoordeeld of iemand binnen specifieke competentie-eenheden kennis én praktische vaardigheden aantoonbaar kan toepassen. Een opleidingsbewijs alleen is nadrukkelijk geen IECEx-certificaat van vakbekwaamheid.
En precies daar wordt het grotere geheel zichtbaar.
Een gecertificeerd product kan uitstekend zijn ontworpen en beproefd. Maar na levering volgen selectie, installatie, ingebruikname, inspectie, onderhoud, reparatie en modificaties. De IEC 60079-serie verbindt die verschillende levenscyclusfasen technisch met elkaar. Productconformiteit en aantoonbare vakbekwaamheid versterken elkaar, maar vervangen elkaar niet.
Onafhankelijke test-, inspectie- en certificatie organisaties leveren binnen dat systeem een belangrijke bijdrage. Niet doordat zij de verantwoordelijkheid van fabrikant, werkgever, eigenaar of beheerder overnemen, maar doordat zij onafhankelijke technische beoordeling en aantoonbaarheid toevoegen waar het betreffende wettelijke of certificatiesysteem dat verlangt.
Misschien is dát de werkelijke waarde achter een Ex-certificaat: niet het document zelf, maar het vertrouwen dat ontstaat doordat product, productieproces én menselijke competentie onafhankelijk en volgens internationaal erkende uitgangspunten kunnen worden beoordeeld. Explosieveiligheid wordt uiteindelijk sterk wanneer techniek, vakbekwaamheid en professioneel assetmanagement elkaar gedurende de volledige levenscyclus blijven versterken.
Bronnen
- Richtlijn 2014/34/EU (ATEX 114)
- Europese Commissie, Blue Guide on the implementation of EU product rules
- IECEx Certified Equipment Scheme
- IECEx 02, Rules of Procedure
- IECEx Personnel Competence Scheme (CoPC)
- IECEx OD 501, OD 503 en OD 504
- IEC 60079-serie
- ISO/IEC 17020
- ISO/IEC 17025
- ISO/IEC 17065