ISO 80079: niet-elektrische ontstekingsbronnen en equipment

Een explosie ontstaat niet omdat apparatuur elektrisch is. Een explosie ontstaat wanneer een explosieve atmosfeer en een effectieve ontstekingsbron samenkomen.

Die ontstekingsbron kan elektrisch zijn, maar ook mechanisch of thermisch.

In poeder-, stof-, gas- en dampinstallaties kunnen niet-elektrische ontstekingsbronnen ontstaan door wrijving, impact, hete oppervlakken, mechanische vonken, lagerfalen, oververhitting, elektrostatische oplading, adiabatische compressie, exotherme reacties of verkeerd onderhoud.

Een menger kan door productopbouw of defecte afdichting warm lopen. Een transportband kan slippen. Een lager in een elevator kan falen. Een ventilatorwaaier kan aanlopen. Een metalen vreemd deel kan impact veroorzaken. Een kunststof slang of liner kan elektrostatisch opladen.

Exquintia maakt deze risico's zichtbaar en koppelt ze aan de werkelijke bedrijfsvoering.

Bij niet-elektrische equipment gaat het niet alleen om de vraag of een machine ATEX-geschikt is geleverd.

De werkelijke veiligheid hangt af van de toepassing. Een apparaat kan onder bepaalde condities veilig zijn, maar bij ander product, andere snelheid, hogere belasting, slechtere reiniging of afwijkend onderhoud alsnog kritisch worden.

Een goede beoordeling kijkt naar de volledige keten: de zone waarin de apparatuur staat, de mogelijke explosieve atmosfeer inwendig of uitwendig, de aanwezige stof- of gasgroep, de temperatuurgrenzen, de belasting, de mechanische constructie, de gebruikte materialen, de beveiligingen, de onderhoudstoestand en de storingsscenario's.

Exquintia beoordeelt of niet-elektrische equipment past bij de omgeving en het proces. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar documentatie, maar ook naar de installatie zelf en naar de manier waarop de apparatuur wordt gebruikt.

In de industrie zijn veel niet-elektrische ontstekingsbronnen minder zichtbaar dan een vonkende elektrische component. Toch kunnen zij in de praktijk bepalend zijn voor het explosierisico.

Een heet oppervlak kan ontstaan door normale bedrijfswarmte, maar ook door vervuiling, stoflagen, wrijving, onvoldoende koeling of mechanische overbelasting.

Mechanische vonken kunnen ontstaan door impact tussen metalen delen, vreemde voorwerpen, aanlopende delen of defecte lagers.

Wrijving kan temperatuurstijging veroorzaken bij transportbanden, remmen, seals, koppelingen of roterende assen.

Statische elektriciteit kan ontstaan bij poedertransport, vloeistofoverslag, kunststof onderdelen, flexibele slangen, filters, bigbags of liners.

Bij stofinstallaties is bovendien de combinatie met stoflagen kritisch. Een laag stof kan isolerend werken, warmte vasthouden en bij opwerveling bijdragen aan een secundaire explosie.

ISO 80079 helpt om niet-elektrische apparatuur systematisch te beoordelen.

De normbenadering richt zich op het identificeren van mogelijke ontstekingsbronnen, het beoordelen of deze effectief kunnen worden en het vaststellen welke constructieve, technische of organisatorische maatregelen nodig zijn.

Voor Exquintia vormt dit de brug tussen machineveiligheid, ATEX en procesveiligheid. Niet-elektrische equipment wordt niet los beoordeeld, maar in relatie tot de explosieve atmosfeer waarin zij kan functioneren.

• is de apparatuur geschikt voor de zone
• kan inwendig een explosieve atmosfeer ontstaan
• zijn mechanische ontstekingsbronnen voldoende beheerst
• zijn oppervlaktetemperaturen begrensd
• zijn lagers, seals en aandrijvingen voldoende bewaakt
• is materiaalkeuze geschikt om vonkvorming of oplading te beperken
• zijn onderhoud en inspectie voldoende geborgd
• zijn afwijkende bedrijfscondities meegenomen

Veel bestaande installaties bevatten machines die al jaren functioneren, maar nooit volledig zijn beoordeeld vanuit de huidige ATEX- en ISO 80079-benadering.

Dat betekent niet automatisch dat ze onveilig zijn, maar het betekent wel dat de onderbouwing vaak ontbreekt.

Vooral bij oudere mengers, transportsystemen, filterinstallaties, elevators, ventilatoren, pompen, doseerschroeven, sluizen en mechanische aandrijvingen is het belangrijk om te weten of de oorspronkelijke uitgangspunten nog gelden.

Zijn producten veranderd? Is de capaciteit verhoogd? Zijn onderdelen vervangen? Is de snelheid aangepast? Is onderhoud gewijzigd? Zijn er nieuwe stofeigenschappen bekend? Is de zonering gewijzigd?

Exquintia toetst bestaande equipment op basis van de actuele situatie. Waar documentatie ontbreekt of onvoldoende is, wordt duidelijk gemaakt welke informatie nodig is en welke risico's nader beoordeeld moeten worden.

ISO 80079 is niet alleen relevant voor bestaande installaties, maar ook bij ontwerp, modificatie en inkoop.

Juist voor aanschaf of wijziging moeten de juiste vragen worden gesteld. Een machine die achteraf niet past bij de zone of interne explosierisico's kan leiden tot dure aanpassingen, discussie met leveranciers of beperkingen in gebruik.

Exquintia ondersteunt bij technische specificaties, beoordeling van leveranciersdocumentatie, toetsing van ATEX-markering, analyse van ontstekingsbronnen en beoordeling van gebruiksbeperkingen.

Daarmee wordt voorkomen dat ATEX alleen als inkoopterm wordt gebruikt zonder te controleren of de apparatuur werkelijk geschikt is voor de toepassing.

Bij niet-elektrische equipment is onderhoud vaak direct verbonden met ontstekingsveiligheid.

Lagerconditie, smering, uitlijning, riemspanning, afdichtingen, slijtage, vervuiling, blokkades en mechanische speling kunnen bepalen of een ontstekingsbron effectief wordt.

Een onderhoudsprogramma moet daarom niet alleen gericht zijn op beschikbaarheid, maar ook op explosieveiligheid.

Kritische onderdelen moeten herkenbaar zijn, inspectiefrequenties moeten passen bij het risico en afwijkingen moeten worden opgevolgd voordat zij tot oververhitting, wrijving of impact kunnen leiden.

Exquintia helpt om onderhoud, inspectie en risicoanalyse met elkaar te verbinden. Zo wordt duidelijk welke onderdelen veiligheidskritisch zijn en welke beheersmaatregelen aantoonbaar moeten worden vastgelegd.

Exquintia combineert kennis van ATEX 153, ATEX 114, ISO 80079, IEC 60079, NPR 7910, ontstekingsbronnenanalyse en industriele praktijk.

Daardoor wordt niet-elektrische apparatuur beoordeeld vanuit techniek en gebruik.

De kracht zit in het herkennen van risico's die in standaard ATEX-controles gemakkelijk buiten beeld blijven.

Niet alleen de elektrische installatie wordt bekeken, maar ook de mechanische aandrijving, de stofopbouw, het lager, de riem, de seal, de ventilator, de menger, de productstroom, de onderhoudshistorie en het gedrag van operators.

Zo ontstaat een realistische en verdedigbare beoordeling van niet-elektrische equipment binnen explosiegevaarlijke omgevingen.

Deze ondersteuning is relevant voor bedrijven met mechanische apparatuur in of nabij explosiegevaarlijke zones.

Denk aan chemie, food, feed, farmacie, recycling, houtverwerking, waterzuivering, biogas, opslag, overslag, poederverwerking en maakindustrie.

Vooral installaties met mengers, drogers, filters, ventilatoren, pompen, transportschroeven, elevators, transportbanden, sluizen, brekers, maalinstallaties, doseersystemen, roerwerken, mechanische seals en pneumatisch transport hebben baat bij een goede ISO 80079-beoordeling.

Na uitvoering beschikt uw organisatie over een duidelijk beeld van de niet-elektrische ontstekingsbronnen in uw installatie.

U weet welke equipment kritisch is, welke scenario's relevant zijn, welke documentatie ontbreekt en welke maatregelen nodig zijn om explosierisico's aantoonbaar te beheersen.

Het resultaat is een praktische basis voor EVD, risicoanalyse, machinebeoordeling, inspectie, onderhoud, modificatie en auditvoorbereiding.

Niet-elektrische apparatuur wordt daarmee niet langer een blinde vlek in het ATEX-dossier, maar een aantoonbaar beoordeeld onderdeel van explosieveiligheid.