ATEX-zonering | Gas, damp, nevel en stof
Een ATEX-zonering is de basis onder vrijwel elke explosieveiligheidsbeoordeling. Zonder betrouwbare zonering is niet duidelijk waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan, welke apparatuur daar geschikt moet zijn en welke technische of organisatorische maatregelen noodzakelijk zijn.
Exquintia helpt bedrijven met het opstellen, actualiseren en toetsen van ATEX-zoneringen voor gas-, damp-, nevel- en stofexplosiegevaar.
Daarbij wordt de zonering niet gezien als een tekening met gekleurde vlakken, maar als een technische onderbouwing van het werkelijke explosierisico in en rond installaties.
Een goede zonering geeft antwoord op essentiele vragen. Waar kunnen brandbare stoffen vrijkomen? Hoe vaak en hoe lang kan een explosieve atmosfeer aanwezig zijn?
Ook wordt gekeken naar de invloed van ventilatie, afzuiging, stoflagen, procesdruk, temperatuur en bedrijfsvoering. Zijn de bestaande zones nog passend bij de huidige installatie? En sluit de gekozen apparatuur nog aan op de zone waarin deze is geplaatst?
In de praktijk worden zones vaak jarenlang overgenomen uit oude tekeningen, leveranciersdocumentatie of eerdere projecten. Dat lijkt efficient, maar kan riskant zijn.
Installaties veranderen, processen worden aangepast, producteigenschappen wijzigen, filters worden vervangen, reinigingsfrequenties verschuiven en ventilatie werkt niet altijd zoals oorspronkelijk bedoeld.
Daardoor kan een zone op papier nog bestaan, terwijl de werkelijkheid anders is geworden. Soms is een zone te klein gekozen, waardoor risico's worden onderschat. Soms is een zone juist te groot gekozen, waardoor onnodige kosten ontstaan voor Ex-apparatuur, onderhoud en inspectie.
Exquintia beoordeelt de zonering vanuit het proces zelf. Niet alleen de normtabel is bepalend, maar vooral de combinatie van emissiebron, stof- of gasgedrag, ventilatie, bedrijfsduur, afscherming, schoonmaak, onderhoud en afwijkende bedrijfssituaties.
Bij het opstellen of actualiseren van een ATEX-zonering wordt de installatie systematisch beoordeeld. Daarbij wordt gekeken naar de aanwezige stoffen, de mogelijke emissiebronnen, de kans op vorming van een explosieve atmosfeer en de omstandigheden waarin deze kan blijven bestaan.
De waarde zit in de onderbouwing: waarom is een zone gekozen, waar begint en eindigt deze, en welke gevolgen heeft dat voor installatie, onderhoud en bedrijfsvoering?
Bij gas- en dampzonering gaat het om de vraag waar een explosief mengsel met lucht kan ontstaan. Dit kan gebeuren bij tanks, ontluchtingen, monsternamepunten, flenzen, pompen, laad- en losplaatsen, mengprocessen, afvulinstallaties en ventilatieopeningen.
Een betrouwbare beoordeling vraagt kennis van onder meer vlampunt, kookpunt, dampdruk, onderste explosiegrens, temperatuur, druk, ventilatie en de aard van de emissiebron.
Een kleine lekkage in een goed geventileerde ruimte vraagt een andere beoordeling dan een open proceshandeling met oplosmiddelen in een besloten omgeving. Exquintia vertaalt deze gegevens naar een realistische zone-indeling die aansluit op de feitelijke installatie.
Stofzonering vraagt een andere benadering dan gaszonering. Bij brandbare stoffen ontstaat explosiegevaar niet alleen door een zichtbare stofwolk.
Ook stoflagen zijn belangrijk, omdat zij kunnen opwervelen, isolerend kunnen werken en kunnen bijdragen aan secundaire explosies.
In de foodindustrie, houtverwerking, recycling en poederverwerking worden stofrisico's vaak onderschat. Een filterinstallatie, silo, elevator, menger, bigbag-losstation of afzuigleiding kan intern een zone 20 bevatten, terwijl rondom lekkagepunten of losplaatsen regelmatig zone 21 of zone 22 kan ontstaan.
Exquintia beoordeelt stofzonering vanuit de werkelijke procespraktijk: waar komt stof vrij, hoe vaak gebeurt dat, hoe goed wordt afgezogen, hoe wordt gereinigd en waar kunnen stoflagen blijven liggen?
Niet elke installatie heeft direct een volledig nieuwe zonering nodig. Soms is een onafhankelijke toetsing van bestaande zoneringstekeningen voldoende om vast te stellen of de huidige indeling nog verdedigbaar is.
Een toetsing geeft inzicht in de kwaliteit van de bestaande uitgangspunten en laat zien waar actualisatie nodig is.
Een zonering moet worden herzien wanneer de omstandigheden veranderen die invloed hebben op het ontstaan of aanwezig blijven van een explosieve atmosfeer.
Dat geldt bijvoorbeeld bij wijzigingen in stoffen, recepturen, temperatuur, druk, ventilatie, afzuiging, procesduur, reinigingsregime, onderhoudsstrategie, installatielay-out, opslaghoeveelheden, emissiepunten of productiewijze.
Ook na incidenten, stoflekkages, bijna-incidenten of terugkerende vervuiling is het verstandig de zonering opnieuw te beoordelen. Een oude zonering is geen bewijs dat de huidige situatie veilig of juist geclassificeerd is.
Exquintia combineert kennis van ATEX 153, ATEX 114, IEC 60079-10-1, IEC 60079-10-2, NPR 7910-1, NPR 7910-2 en industriele praktijk.
Daardoor wordt zonering niet mechanisch ingevuld, maar technisch onderbouwd vanuit het proces.
De kracht zit in het stellen van de juiste vragen. Is de emissiebron continu, primair of secundair? Is de ventilatie werkelijk beschikbaar en effectief? Is stofafzuiging voldoende om stofwolken te voorkomen? Kunnen stoflagen ontstaan buiten de directe procesinstallatie? Zijn afwijkende bedrijfssituaties meegenomen? En past de bestaande apparatuur nog bij de vastgestelde zone?
Zo ontstaat een zonering die niet alleen op papier klopt, maar ook bruikbaar is voor ontwerp, inspectie, onderhoud, inkoop, werkvergunningen en managementbesluiten.
Deze dienst is geschikt voor bedrijven in de chemische industrie, foodindustrie, farmacie, waterzuivering, biogas, recycling, houtverwerking, laboratoria, pilot plants en productieomgevingen waar brandbare gassen, dampen, nevels of stoffen aanwezig zijn.
Vooral installaties met tanks, oplosmiddelen, pompen, filters, silo's, mengers, drogers, transportsystemen, bigbag-losstations, afzuigsystemen, laad- en losplaatsen of acculaadruimten hebben baat bij een betrouwbare zoneringsbeoordeling.
Na uitvoering beschikt u over een onderbouwde ATEX-zonering of een onafhankelijke beoordeling van uw bestaande zonering.
U weet waar explosiegevaarlijke gebieden aanwezig zijn, waarom deze zones zijn gekozen, welke gevolgen dit heeft voor apparatuur en werkzaamheden, en waar maatregelen of aanpassingen nodig zijn.
Een goede zonering voorkomt zowel onderschatting van risico's als onnodige overclassificatie. Zij vormt de technische basis voor een betrouwbaar Explosieveiligheidsdocument, veilige installatiekeuze, doelgerichte inspecties en praktische explosieveiligheid.
Zijn installaties gewijzigd, processen aangepast of twijfelt u of de huidige zones nog kloppen? Exquintia stelt ATEX-zoneringen op, actualiseert bestaande zoneringen en toetst zone-indelingen met duidelijke technische onderbouwing en praktische conclusies.
