ATEX-risicoanalyse en ontstekingsanalyse

Veel ATEX-dossiers bevatten een risicoanalyse in algemene termen. Er wordt benoemd dat explosiegevaar aanwezig is, dat apparatuur geschikt moet zijn en dat ontstekingsbronnen moeten worden vermeden.

Maar daarmee is nog niet duidelijk of de werkelijke risico's voldoende zijn begrepen.

Een goede ATEX-risicoanalyse gaat dieper. Zij beoordeelt de relatie tussen stof of gas, procescondities, installatiegedrag, mogelijke emissies, ontstekingsbronnen, onderhoudstoestand en organisatorische beheersing.

Een hete motor in een stofzone, een lager in een elevator, een niet-geleidende slang, een vervuild filter, een tijdelijke pomp, een open monsternamepunt of een afwijkende reinigingsmethode kan in de praktijk belangrijker zijn dan een algemene tekst in het EVD.

Exquintia maakt deze risico's concreet en vertaalt ze naar onderbouwde keuzes.

De risicoanalyse kan worden uitgevoerd als onderdeel van een Explosieveiligheidsdocument, als toetsing van een bestaande installatie, als ondersteuning bij ontwerp of wijziging, of als onafhankelijke beoordeling na een incident, bijna-incident of auditbevinding.

De analyse richt zich altijd op de vraag welke combinatie van omstandigheden tot ontsteking of escalatie kan leiden, en welke maatregelen nodig zijn om dat risico te beheersen.

• brandbare gassen, dampen, nevels en stoffen
• explosieve atmosferen in normaal bedrijf en afwijkende situaties
• procesdruk, temperatuur, concentratie, ventilatie en afzuiging
• stofwolken, stoflagen en secundaire stofexplosies
• hete oppervlakken, mechanische vonken, wrijving en impact
• elektrische apparatuur, kabels, sensoren, motoren en besturingen
• statische elektriciteit, oplading, ontlading en potentiaalvereffening
• mechanische installatiedelen zoals lagers, riemen, elevators, mengers en ventilatoren
• onderhoud, reiniging, LOTO, werkvergunningen en heet werk
• tijdelijke apparatuur en werkzaamheden in of nabij gevarenzones
• detectie, ventilatie, inertisering, explosieontlasting, onderdrukking en isolatie
• competenties, instructies, toezicht en wijzigingsbeheer

In explosieve atmosferen is het onvoldoende om ontstekingsbronnen alleen als algemene lijst te behandelen. Iedere ontstekingsbron moet worden beoordeeld in de context van het proces.

Een heet oppervlak is bijvoorbeeld alleen relevant wanneer de oppervlaktetemperatuur in relatie staat tot de ontstekingstemperatuur van het gas of de stoflaag.

Statische elektriciteit is vooral kritisch wanneer materialen kunnen opladen, vereffening ontbreekt of isolerende onderdelen aanwezig zijn.

Mechanische wrijving wordt belangrijk bij slijtage, blokkades, verkeerde uitlijning, lagerfalen of onvoldoende onderhoud.

Exquintia beoordeelt ontstekingsbronnen vanuit deze samenhang. Daardoor ontstaat een risicoanalyse die niet blijft hangen in standaardteksten, maar aansluit op de werkelijke installatie.

Dezelfde stof of damp kan onder verschillende procescondities een heel ander risico opleveren.

Temperatuur, druk, vochtgehalte, deeltjesgrootte, ventilatie, afzuiging, concentratie, turbulentie en verblijftijd bepalen mede of een explosieve atmosfeer kan ontstaan en hoe ernstig het scenario kan zijn.

Bij stofprocessen spelen daarnaast stoflagen, opwerveling, filterbelasting, interne zones, reinigingsdiscipline en secundaire explosies een grote rol.

Bij gas- en dampinstallaties zijn emissieduur, verdunning, ventilatiebeschikbaarheid, besloten ruimten en ontstekingsbronnen rondom emissiepunten bepalend.

Exquintia vertaalt procescondities naar een realistische beoordeling. Niet alleen de stofeigenschap of SDS is bepalend, maar de manier waarop de stof of damp daadwerkelijk wordt gebruikt.

Explosieveiligheid wordt vaak technisch benaderd, maar veel risico's ontstaan juist door gebruik, onderhoud, schoonmaak of wijzigingen.

Een installatie kan correct zijn ontworpen, maar toch onveilig worden wanneer procedures ontbreken, werkvergunningen zwak zijn, stoflagen blijven liggen, tijdelijke apparatuur ongecontroleerd wordt ingezet of wijzigingen niet worden beoordeeld.

Daarom worden organisatorische maatregelen meegenomen in de risicoanalyse. Denk aan instructie, toezicht, competentie, housekeeping, periodieke inspectie, onderhoudsregime, MOC, vrijgaveprocedures, contractor management en beheersing van afwijkende werkzaamheden.

Een organisatorische maatregel is alleen waardevol wanneer zij uitvoerbaar, bekend, geborgd en controleerbaar is. Exquintia beoordeelt of dat werkelijk het geval is.

Een risicoanalyse moet leiden tot keuzes. Welke maatregel is noodzakelijk? Welke maatregel is wenselijk? Wat moet direct worden aangepakt en wat kan planmatig worden verbeterd?

Is ventilatie voldoende of is bronafzuiging nodig? Is Ex-apparatuur noodzakelijk of kan een zone worden verkleind door procesaanpassing? Is detectie een beheersmaatregel of slechts een signalering? Is reiniging voldoende geborgd om stoflagen te beheersen?

Exquintia maakt de argumentatie achter zulke keuzes zichtbaar. Dat voorkomt dat maatregelen willekeurig of uitsluitend kostengedreven worden genomen.

Het zorgt ook dat management, techniek en HSE dezelfde basis hebben voor besluitvorming.

Een risicoanalyse is zinvol bij nieuwbouw, uitbreiding, wijziging van processen, introductie van nieuwe stoffen, actualisatie van het EVD, herziening van zonering, inspectiebevindingen, incidenten, bijna-incidenten of twijfel over bestaande maatregelen.

Ook bij bestaande installaties kan een risicoanalyse veel waarde hebben. Juist daar zijn vaak in de loop der jaren aanpassingen gedaan die niet volledig zijn beoordeeld.

Denk aan andere grondstoffen, hogere capaciteit, gewijzigde ventilatie, nieuwe reinigingsmethoden, tijdelijke apparatuur of vervanging van onderdelen door niet-gelijkwaardige componenten.

Exquintia combineert kennis van ATEX 153, ATEX 114, IEC 60079, ISO 80079-36/37, EN 1127-1, NPR 7910 en industriele praktijk.

Daardoor wordt risicoanalyse niet beperkt tot een administratieve beoordeling, maar opgebouwd vanuit techniek, proces en gebruik.

De kracht zit in het verbinden van ontstekingsbronnen met werkelijke bedrijfscondities.

Een lager, riem, filter, menger, sensor, slang, motor of stoflaag wordt niet los beoordeeld, maar binnen het scenario waarin explosiegevaar kan ontstaan.

Zo ontstaat een analyse die bruikbaar is voor ontwerp, EVD, zonering, inspectie, onderhoud, auditvoorbereiding en managementbesluitvorming.

Deze dienst is geschikt voor bedrijven in onder meer chemie, food, farmacie, waterzuivering, biogas, recycling, houtverwerking, laboratoria, pilot plants en productieomgevingen waar brandbare gassen, dampen, nevels of stoffen aanwezig zijn.

Vooral installaties met mengers, drogers, filters, silo's, transporteurs, elevators, afzuiginstallaties, oplosmiddelen, laad- en losplaatsen, acculaadruimten, biogasinstallaties of tijdelijke procesopstellingen hebben baat bij een goede risicoanalyse.

Na uitvoering beschikt u over een duidelijke en onderbouwde risicoanalyse.

U weet welke ontstekingsbronnen relevant zijn, welke procescondities bepalend zijn, welke organisatorische maatregelen nodig zijn en welke keuzes technisch verdedigbaar zijn.

De analyse maakt zichtbaar waar risico's voldoende beheerst zijn, waar aanvullende maatregelen nodig zijn en welke vervolgstappen prioriteit hebben.

Daarmee ontstaat een stevige basis voor EVD, zonering, inspecties, audits en investeringsbesluiten.